Het welstandstoezicht geeft het gemeentebestuur de mogelijkheid om de schoonheid van het dorp in stand te houden en te stimuleren. In een historische kern is passend iets anders dan in het kassengebied of een wijk met rijtjeswoningen. Volgens de woningwet moeten de regels voor de verschillende gebieden van een gemeente worden vastgelegd in welstandsbeleid. De gemeenteraad heeft daarom de "Welstandsnota Noordwijkerhout" vastgesteld. Burgers, opdrachtgevers en architecten weten nu waar ze rekening mee moeten houden bij het maken van hun bouwplannen.
Veel mensen zijn bereid mee te werken aan het instandhouden of zelfs bevorderen van de kwaliteit van hun leefomgeving, maar willen graag van tevoren op de hoogte zijn van de aspecten voor de welstandsbeoordeling. De kaders waarbinnen deze plaatsvindt worden vastgesteld door de gemeenteraad. Voor kleine veranderingen en aanpassingen aan bestaande gebouwen zijn objectieve criteria vastgesteld, die een ambtelijke toets mogelijk maken. Voor grotere bouwplannen in een bestaande omgeving geven de criteria een handreiking bij het maken van een ontwerp, dat binnen zijn context past.
De gemeente beoordeelt of een bouwplan voldoet aan redelijke eisen van welstand. Omdat bouwen een vak is, laten burgemeester en wethouders zich bijstaan door een adviescommissie. Voordat de gemeente een omgevingsvergunning afgeeft, worden de onafhankelijke deskundigen van deze commissie gevraagd te beoordelen of het bouwwerk zal passen in zijn omgeving. Een medewerker van deze afdeling licht de plannen toe bij de welstandscommissie en zorgt voor alle relevante informatie. Planindieners en ontwerpers kunnen desgewenst op de zitting van de commisie een toelichting geven, zodat zij er zeker van zijn dat hun intenties duidelijk zijn. Burgemeester en wethouders volgen in het algemeen de adviezen van de commissie, maar moeten wel bekijken of de beoordelingscriteria uit de welstandsnota juist zijn toegepast.
Voor grotere plannen wordt net als voorheen altijd een advies gevraagd aan de welstandscommissie. Om te weten of een bouwplan past, moeten de leden weten hoe de omgeving eruit ziet. Gebieden zijn er in allerlei soorten en maten. Met rijen dezelfde woningen langs straten zien de uitbreidingswijken er heel anders uit dan de diversiteit van de oude kern van een dorp, waar binnen de samenhang van het stratenpatroon elk pand lijkt af te wijken van de rest. Zo zal een bouwplan dat in de oude kern van het dorp naadloos past al snel uit de toon vallen in een uitbreidingswijk. Maar ook tussen de uitbreidingswijken zijn er verschillen.
Bij twijfel zal de welstandscommissie beslissen op basis van de karakteristieken welk welstandsgebied voor uw bouwplan van toepassing is.